Scientific Journal of Pazhuhesh-e Honar

fa مقدمه‌ای بر شناخت چیت‌سازی کاشان با تکیه بر یک سند نویافته An Introduction to the Identification of Kashan Chintz Production Based on a Newly Found Document هنرهاي تجسمي هنرهاي تجسمي پژوهشي Research سابقه نساجی در کاشان، به هزاره‌های قبل از میلاد می‌رسد و در دوران اسلامی نیز یکی از مهم‌ترین مراکز تولید انواع منسوجات ابریشمی و پنبه‌ای بوده است. یکی از اقلام نساجی که از عصر صفوی به بعد در این شهر تولید می‌شد، "چیت" نام داشت. "چیت‌سازی"، به هنر چاپ با قالب‌های چوبی بر روی منسوجات پنبه‌ای اطلاق می‌شود. این هنر که در اصل، روشی ارزان برای تقلید پارچه‌های زربفت و گلدوزی‌شده بود، از آغاز سده یازدهم/هفدهم در ایران و هند رواج گسترده یافت. از آنجا که این اجناس ارزان‌قیمت برای کاربردهای روزمره مردم بوده، اسناد و نمونه‌های تاریخی بسیار کمی از آنها به جا مانده‌اند. این مقاله با دسترسی به یک سند دست‌نویس نویافته متعلق به عصر پهلوی اول و نیز چند نمونه چیت تولیدشده در کاشان، به مطالعه چیت‌سازی در این شهر می‌پردازد. این پژوهش با بهره‌گیری از مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی و به روش‌های توصیفی- تحلیلی و تاریخی انجام شده است. از مهم‌ترین سؤالات مطرح، می‌توان به ویژگی‌های فنی و هنری، میزان رواج و علت افول چیت‌سازی کاشان اشاره کرد. سند منتشرشده در این مقاله نشان می‌دهد که در سال 1317 شمسی، حداقل هجده کارگاه چیت‌سازی در کاشان دایر بوده که حکایت از رونق گسترده این هنر در کاشان دارند. این سند در حقیقت، یک توافق‌نامه صنفی برای پرداخت مالیات بوده که هر کس بر اساس میزان سهم خود در تولید چیت، مالیات بپردازد. در مقایسه با نمونه‌های تولیدشده در اصفهان، چیت‌های کاشان، به‌خصوص انواع دو رنگی آن را از نظر طرح و رنگ‌بندی، می‌توان تقلیدی از فرش‌ها دانست. یکی از مهم‌ترین دلایل افول چیت‌سازی کاشان در عصر پهلوی دوم، تنوع و حجم بالای اقلام تولیدی در کارخانجات نساجی این شهر بوده است.  The history of textile in Kashan dates back to the millennia BC. In the Islamic era, it was one of the most important centers for the production of silk and cotton fabrics. One of the textiles that was produced in Kashan from the Safavid era onwards was called chit (i.e. chintz). Chintz is the art of block stamping on calicoes. This technique, which was a cheap way to imitate brocade and embroidery, was popularized in Iran and India from the beginning of the seventeenth century. Since these cheap goods were produced for everyday use, very few examples and historical documents have been survived. This paper with examination of a newly discovered document belonging to first Pahlavi era, surveys the characteristics of chintz production in Kashan. This research has been done by using library and documentary materials and descriptive-analytical and historical methods. One of the most important questions is the technical and artistic features, the prevalence and the reason for the decline of Kashan Chintz production. The document presented in this paper shows that in 1938, at least eighteen Chintz making workshops were active in Kashan, which indicates the widespread prosperity of this art in Kashan. This document was in fact a trade agreement for the payment of taxes, so that everyone should pay taxes based on their share in the chintz production of the city. Compared with Isfahan productions, Kashan chintz, especially those printed in two colors, can be considered as imitations of carpets. One of the main reasons for the degeneration of Kashan chintz in the second Pahlavi era was variety of items produced in the textile factories of the city. چیت‌سازی, قلمکار, نساجی کاشان, دوره صفوی, پهلوی اول Chintz, Qalamkar, Kashan’s Textile, Safavid Period, First Pahlavi 13 28 http://ph.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1475-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohamad Reza Ghiasian محمدرضا غیاثیان mrgh73@yahoo.com 10031947532846006270 10031947532846006270 Yes University of Kashan دانشگاه کاشان