Scientific Journal of Pazhuhesh-e Honar

fa ویژگی های بصری در سفالینه های مینایی با تأکید بر نقشمایه ها و ترکیب بندی (575-616 ه.ق) Visual Features in Minai ware (575 to 616 AH) stressing on motifs and composition هنرهاي تجسمي هنرهاي تجسمي پژوهشي Research از جمله سفال‌های با ارزش به‌یادگار‌مانده از میانه‌‌ تمدن اسلامی، ظروف معروف به مینایی می‌‌باشند که در سال‌های 575 تا 616 هجری قمری در میانه‌ تمدن اسلامی در اواخر سلجوقی و دوره‌ خوارزمشاهی در ایران تولید می‌‌شدند. نمونه‌‌های این‌‌گونه سفال‌‌ها در یافته‌‌های ری، کاشان، ساوه و در تعداد محدودی در شهرهای نیشابور و تبریز یافت شده است که نقوش و جای‌گیری آن در بستر این سفالینه‌ها، از نظر روابط بصری و خلاقیت بالای تصویری حائز اهمیت است. حال این سؤال مطرح است که سفال مینایی که سبکی متفاوت از سفالینه‌های قبل و بعد از خود دارد، چه ویژگی‌های بصری را از نظر نقش و ترکیب‌بندی دارا است؟ در نوشتار حاضر سعی بر آن است که این ظروف از منظر نقوش و ترکیب‌‌بندی موردواکاوی بصری قرار گیرد که منجر به معرفی، شناخت، دست‌یابی و کشف الگوهای رایج تناسباتی و ترکیبی و تبیین انواع طبقه‌بندی در ظروف مینایی خواهد شد. این پژوهش بر پایه‌ مطالعات کتابخانه‌ای، اسنادی و سایت‌های معتبر علمی شکل‌ گرفته و به‌شیوه توصیفی_تحلیلی انجام‌ شده است که نتایج حاصل از تحقیق، نشانگر آن است که نقوش سفالینه‌های مینایی در قالب پنج گروه نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی، هندسی و نقوش نوشتاری تزیین شده‌اند و در شش نوع ترکیب‌‌بندی شاخص در بستر سفالینه‌های مینایی سامان‌ یافته‌اند. روح اصلی این تزیینات اسلامی بیشتر در طرح‌های هندسی، گیاهی و کتیبه‌‌نگاری بازتاب یافته است و طرح‌های انسانی و حیوانی متأثر و برگرفته از داستان‌‌های ادبی و تاریخی هم‌چون شاهنامه‌ فردوسی است. Potteries known as “Minai” are one of the valuable types of potteries remained from middle Islamic era, which were produced between 575 and 616 AH in middle of Islamic civilization, in the late period of Seljuk and Khwarazmshahi era in Iran. Such potteries were found in works obtained from Ray, Kashan, Saveh, and in a limited number in Nishapur and Tabriz that in terms of motifs and their composition on surface of the potteries have a great importance regarding the visual relations and high visual creativity. The question raised in this study is that what are the visual features of the motif and composition of the Mina`i ware, which has a different style than before and after potteries? The current study attempts to visually analyze the motifs and compositions of the pottery which will lead to introduction, recognition, reaching and discovering the common patterns of compositions and propositions and explaining various categorization of Minai ware. The study is carried out based on the library studies, documents, and science authentic websites, by using analytical-descriptive method. The results show that the motifs of the Minai ware decorated in five categories of humans, animals, herbaceous, geometric and written mofits, and organized in six types of index compositions on the surface of Minai ware. The main spiritual of the Islamic ornaments is mostly reflected in the motifs of geometric, herbaceous, and inscriptions, and human and animal motifs are derived from the historical and literary stories such as Ferdowsi Shahnameh. سفال, سفال مینایی, نقشمایه, ترکیب بندی pottery, Mina’i ware, motif, composition 53 69 http://ph.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-987-2&slc_lang=fa&sid=1 zohreh mokhtari زهره مختاری mokhtaryzohre@gmail.com. 10031947532846003060 10031947532846003060 Yes دانشگاه هنر اصفهان mehrnoosh shafie sararodi مهرنوش شفیعی سرارودی mehrnooshshafie@yahoo.com 10031947532846003061 10031947532846003061 No دانشگاه هنر اصفهان bahare taghavi nejad بهاره تقوی نژاد b.taghavinejad@aui.ac.ir 10031947532846003062 10031947532846003062 No دانشگاه هنر اصفهان