Scientific Journal of Pazhuhesh-e Honar دوفصلنامه علمی پژوهش هنر PH Art & Architecture http://ph.aui.ac.ir 1 admin 2345-3834 2538-2853 10.52547/ph 2345-3834 fa jalali 1396 6 1 gregorian 2017 9 1 7 13 online 1 fulltext
fa گونه شناسی هندسی فرم ستونهای سنگی در بناهای عمومی ایرانی پس از اسلام The Geometric Typology of the Form of Stone Columns in Persian Public Monuments after Islam پژوهش وجوه هنري در معماري و شهرسازي پژوهش وجوه هنري در معماري و شهرسازي پژوهشي Research <span style="font-size: 12px;"><span style="font-family: tahoma;">&nbsp;<br> <span style="color: black;">ستون، عنصری سازه</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ای است که به منظور انتقال نیروهای عمودی از تیرها و طاق</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ها به کار گرفته</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;"> می</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">شود. ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ها در گذر زمان، از نظر ساختار شکلی، تغییرات فراوانی کرده</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">اند. تحلیل شکلی اجزای ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ها می</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">تواند ویژگی</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های هندسه نهفته در این ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ها را آشکار سازد. شناخت فرم</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های هندسی ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های سنگی، می</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">تواند یکی از راهکارهای مناسب در جهت احیا و مرمت این عناصر ارزشمند باشد. اندازه و فرم قلمه، پایه و سرستون، به شکل مستقیم در شکل</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">گیری فرم نهایی ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های سنگی پس از اسلام در ایران تأثیرگذار بوده است. در پژوهش</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های پیشین، نویسندگان به ویژگی</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های زیباشناسی و جنبه</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های نمادین و گونه</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">شناسی ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های پس از اسلام پرداخته</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">اند؛ در این مقاله برای نخستین بار تأثیر عامل هندسه بر ساختار فرمی، مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. این مقاله بر آن است تا نقش هندسه در فرم نهایی ستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های بناهای عمومی بعد از اسلام را موردبررسی قرار دهد. در این پژوهش با استفاده از شیوه توصیفی - تحلیلی و با بررسی میدانی، شامل برداشت مستقیم از بناها و مطالعات کتابخانه</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ای پس از ارائه تعاریف ستون و انواع آن با استفاده از برداشت</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های میدانی، فرم اجزای ستون و شکل تهرنگ</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ها و گونه</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">شناسی اجزای ستون (پایه، قلمه و سرستون)، مورد دسته</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">بندی و سپس تحلیل قرارگرفته است. نتایج به</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">دست</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">آمده حاکی از آن است که در شکل</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">گیری پایه، قلمه و سرستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">های سنگی در بناهای عمومی بعد از اسلام در ایران عموماً از فرم</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ها و احجام افلاطونی و یا ترکیبی از چند حجم افلاطونی استفاده</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">شده است، به</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">گونه</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">ای که حتی در سرستون</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">هایی که شکلی پیچیده و پرتزئینی دارند نیز این احجام استفاده</span><span dir="LTR"><span style="color: black;">‌</span></span><span style="color: black;">شده است. همچنین در شکل نهایی ستون، همه اجزای آن، تابع شکل تهرنگ و یا کارشیو فضا هستند.</span></span></span><br> &nbsp; <p class="matnchekidechekidE" style="margin: 0cm 0cm 0pt;"><font size="3"><font color="#000000"><font face="Times New Roman">Columns<span dir="RTL"> </span>are<span dir="RTL"> </span>structural<span dir="RTL"> </span>elements<span dir="RTL"> </span>that<span dir="RTL"> </span>transfer<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>vertical<span dir="RTL"> </span>forces<span dir="RTL"> </span>from<span dir="RTL"> </span>beams<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>vaults<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>They<span dir="RTL"> </span>have<span dir="RTL"> </span>undergone<span dir="RTL"> </span>major<span dir="RTL"> </span>changes<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>terms<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>form<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>course<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>time<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>The<span dir="RTL"> </span>formal<span dir="RTL"> </span>analysis<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>different<span dir="RTL"> </span>parts<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>columns<span dir="RTL"> </span>may<span dir="RTL"> </span>reveal<span dir="RTL"> </span>valuable<span dir="RTL"> </span>geometric<span dir="RTL"> </span>information<span dir="RTL"> </span>about<span dir="RTL"> </span>them<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>Recognizing<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>geometric<span dir="RTL"> </span>forms<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>stone<span dir="RTL"> </span>columns<span dir="RTL"> </span>can<span dir="RTL"> </span>be<span dir="RTL"> </span>one<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>proper<span dir="RTL"> </span>strategies<span dir="RTL"> </span>for<span dir="RTL"> </span>restoring<span dir="RTL"> </span>these<span dir="RTL"> </span>valuable<span dir="RTL"> </span>elements<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>The<span dir="RTL"> </span>size<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>form<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>base<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>shaft<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>capital<span dir="RTL"> </span>directly<span dir="RTL"> </span>affected<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>final<span dir="RTL"> </span>form<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>stone<span dir="RTL"> </span>columns<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>post<span dir="RTL" lang="AR-YE">-</span>Islamic<span dir="RTL"> </span>Iran<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>Previous<span dir="RTL"> </span>studies<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>this<span dir="RTL"> </span>field<span dir="RTL"> </span>have<span dir="RTL"> </span>mostly<span dir="RTL"> </span>focused<span dir="RTL"> </span>on<span dir="RTL"> </span>aesthetic<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>symbolic<span dir="RTL"> </span>as<span dir="RTL"> </span>well<span dir="RTL"> </span>as<span dir="RTL"> </span>typological<span dir="RTL"> </span>aspects<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>these<span dir="RTL"> </span>columns<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>However<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>for<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>first<span dir="RTL"> </span>time<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>the<span dir="RTL"> </span>present<span dir="RTL"> </span>research<span dir="RTL"> </span>has<span dir="RTL"> </span>examined<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>influence<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>geometric<span dir="RTL"> </span>features<span dir="RTL"> </span>on<span dir="RTL"> </span>forming<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>final<span dir="RTL"> </span>structure<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>Persian<span dir="RTL"> </span>stone<span dir="RTL"> </span>columns<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>monuments<span dir="RTL"> </span>built<span dir="RTL"> </span>during<span dir="RTL"> </span>post<span dir="RTL" lang="AR-YE">-</span>Islamic<span dir="RTL"> </span>era<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>This<span dir="RTL"> </span>study<span dir="RTL"> </span>is<span dir="RTL"> </span>descriptive<span dir="RTL" lang="AR-YE">-</span>analytic<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>nature<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>data<span dir="RTL"> </span>was<span dir="RTL"> </span>gathered<span dir="RTL"> </span>via<span dir="RTL"> </span>library<span dir="RTL"> </span>sources<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>field<span dir="RTL"> </span>studies<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>Accordingly<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>after<span dir="RTL"> </span>defining<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>column<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>its<span dir="RTL"> </span>different<span dir="RTL"> </span>types<span dir="RTL"> </span>using<span dir="RTL"> </span>field<span dir="RTL"> </span>studies<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>the<span dir="RTL"> </span>structural<span dir="RTL"> </span>elements<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>a<span dir="RTL"> </span>column<span dir="RTL"> </span>were<span dir="RTL"> </span>examined<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>typologically<span dir="RTL"> </span>analyzed<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>categorized<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>The<span dir="RTL"> </span>results<span dir="RTL"> </span>show<span dir="RTL"> </span>that<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>form<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>base<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>shaft<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>capital<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>most<span dir="RTL"> </span>stone<span dir="RTL"> </span>columns<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>Persian<span dir="RTL"> </span>public<span dir="RTL"> </span>monuments<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>post<span dir="RTL" lang="AR-YE">-</span>Islamic<span dir="RTL"> </span>era<span dir="RTL"> </span>were<span dir="RTL"> </span>adapted<span dir="RTL"> </span>from<span dir="RTL"> </span>Greek<span dir="RTL"> </span>and<span dir="RTL"> </span>Platonic<span dir="RTL"> </span>styles<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>Also<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>in<span dir="RTL"> </span>some<span dir="RTL"> </span>cases<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>a<span dir="RTL"> </span>combination<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>different<span dir="RTL"> </span>styles<span dir="RTL"> </span>could<span dir="RTL"> </span>be<span dir="RTL"> </span>observed<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>Even<span dir="RTL"> </span>in<span dir="RTL"> </span>elaborate<span dir="RTL"> </span>capitals<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>the<span dir="RTL"> </span>Greek<span dir="RTL" lang="AR-YE">-</span>based<span dir="RTL"> </span>adapted<span dir="RTL"> </span>styles<span dir="RTL"> </span>can<span dir="RTL"> </span>be<span dir="RTL"> </span>seen<span dir="RTL" lang="AR-YE">. </span>Moreover<span dir="RTL" lang="AR-YE">, </span>the<span dir="RTL"> </span>overall<span dir="RTL"> </span>form<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>a<span dir="RTL"> </span>stone<span dir="RTL"> </span>column<span dir="RTL"> </span>is<span dir="RTL"> </span>compatible<span dir="RTL"> </span>with<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>plan<span dir="RTL"> </span>of<span dir="RTL"> </span>the<span dir="RTL"> </span>monumental<span dir="RTL"> </span>structures<span dir="RTL" lang="AR-YE">.</span></font></font></font></p> بناهای عمومی بعد از اسلام, ستون‌های سنگی, سرستون, قلمه ستون, پایه ستون post-Islamic public monuments, stone columns, capital, shaft, base 1 13 http://ph.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-645-1&slc_lang=fa&sid=1 nima valibeig نیما ولی بیگ n.valibeig@aui.ac.ir 10031947532846002463 10031947532846002463 Yes Art University of Isfahan دانشگاه هنر اصفهان sanaz rahravi poodeh ساناز رهروی پوده s_rahravi@yahoo.com 10031947532846002464 10031947532846002464 No azad university of Isfahan (Khorasgan) دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان).