Scientific Journal of Pazhuhesh-e Honar

fa بررسی فرم و نقش گلدان در مسجد - مدرسه‌های قاجار در قیاس با مدارس صفوی (با تأکید بر نقوش مسجد - مدرسه سپهسالار جدید) Comparing Form and Motifs of Ghajar Mosque-Schools’ Flower Pots Motifs with Those in Safavi Schools (With an Emphasis on Mosque-School Motifs in New Sepahsalar) پژوهش وجوه هنري در معماري و شهرسازي پژوهش وجوه هنري در معماري و شهرسازي پژوهشي Research نقش گلدانی یکی از نقوش شاخص و با کاربرد فراوان در دوره قاجار است. این نقش در تزئینات حجاری و کاشی‌کاری مسجد - مدرسه‌های قاجار به‌وفور یافت می‌شود. نقش گلدانی در مدارس دوره‌های قبلی همچون مدارس دوره صفویه نیز وجود دارد؛ لیکن نقوش گلدانی مدارس صفوی با نقوش گلدانی موجود در مسجد - مدرسه‌های قاجار دارای تفاوت‌هایی است. آنچه در این پژوهش مطرح است بررسی و مقایسه نقوش گلدانی مسجد - مدرسه‌های قاجاری با مدارس صفوی، با هدف بررسی تغییرات ناشی از تحولات فرهنگی در این نقوش و شناسایی تحولات و نوآوری‌های به وجود آمده بر نقوش گلدانی دوره قاجار تحت تأثیر آشنایی با فرهنگ و هنر غرب است. جهت پاسخ دادن به پرسش پژوهش، از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی استفاده شده و با مطالعات کتابخانه‌ای و مطالعات میدانی به ارزیابی و مطالعه نقوش گلدانی مسجد - مدرسه‌های شاخص دوره قاجار پرداخته شده است و آن‌ها نسبت به نقوش گلدانی مدارس دوره صفویه مورد مقایسه قرار گرفته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، نقوش گلدانی تزئینات حجاری مسجد - مدرسه‌های دوره قاجار دارای ظرافت و ریزه‌کاری بیشتری نسبت به نقوش گلدانی مدارس دوره صفویه هستند و یک واقع‌گرائی و طبیعت‌گرائی تحت تأثیر فرهنگ و هنر غرب در آن‌ها به چشم می‌خورد. همچنین نقش‌مایه گلدانی از گلدان‌های پرگل و در طرح‌های متنوع ازجمله کاسه‌بشقاب ‌سازی و ترکیبی با نقوش پرندگان؛ ترکیب اصلی در تزئینات کاشی‌کاری مسجد - مدرسه‌های دوره قاجار است. علاوه بر آن، در مسجد - مدرسه سپهسالار جدید (شهید مطهری) نقوش گلدانی به‌صورت انتزاعی و ترکیبی با قاب بیضی‌شکل، نقوش هندسی، نقوش اسلیمی و گیاهی، خطوط بنائی و نقش‌های جدیدی همچون شمعدان اجرا شده است که در نوع خود یک نوع آوری است؛ به‌طوری‌که می‌توان گفت در هیچ‌کدام از مدارس دوره صفویه و مسجد - مدرسه‌های موردبررسی دوره قاجار نمونه‌ای از این نقوش به کار نرفته است.   Flower pot is one of the frequently used motifs in Qajar period. This decoration is abundantly found in carvings and tiling decoration of the mosque-schools in Qajar period. There is also the flower pot in previous eras schools such as Safavid period schools , but the flower pots used in Safavid period schools differ from the flower pots used in the Qajar period mosque- schools. However, this study aims to investigate and compare flower pot motifs in mosques and schools of the Qajar and Safavid period, to evaluate the changes in these motifs which resulted from cultural developments, and to identify changes and innovations occurring on flower pot motifs in the Qajar period under the influence of western culture and art as well. This paper is a descriptive - analytic study. The library and field studies were used to investigate the flower pots motifs in mosques and schools of the Qajar period and compare them to flower pot motifs in schools of the Safavid period. The findings show that the flower pot motifs which were carved in Qajar period’s mosques and schools have more delicacy and intricacy than flower pot motifs in Safavid period’s schools and the realism and naturalism influenced by western culture and art were seen in them. Also, the main component of Qajar period’s mosques-schools tiling decoration is flowery flower pot motifs in various designs including plate, bowl, and motifs of birds. In addition, the new Sepahsalar (Shahid Motahari) mosque-school included abstract motifs combined with oval frame, geometric motifs, arabesque and plant motifs, and new motifs like candlesticks, which were innovative. Therefore, it may be said that none of schools and mosques in the Safavid and Qajar period, these motifs were included. مسجد - مدرسه, تزئینات دوره قاجار, تزئینات مسجد - مدرسه, نقش گلدانی Pot designs, Decorating Qajar, Decorated mosque – School, Schools of Safavid period 93 107 http://ph.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-512-1&slc_lang=fa&sid=1 Kourosh Momeni کورش مومنی korosharch@gmail.com 10031947532846002912 10031947532846002912 Yes Jundi-shapur University of technology Zohreh Masoudi زهره مسعودی zohreh.masoudi@jsu.ac.ir 10031947532846002913 10031947532846002913 No Jundi-shapur University of technology دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول