Scientific Journal of Pazhuhesh-e Honar

fa خوانش سیر اخروی نفس در نگاره‌های" روز داوری" فالنامه تهماسبی و خمسه نوایی بر اساس حکمت متعالیه An Eschatological Reading of the Soul's Journey in the "Day of Judgment" Illustrations of Shah Tahmasp's Falnama and Nava'i's Khamsa: A Sadrian Perspective هنرهاي تجسمي هنرهاي تجسمي پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مسئله مرگ و پیش‌آمدهای پس از آن، همواره یکی از دغدغه‌های انسان بوده و در سنت‌های دینی، فلسفی و هنری جایگاهی محوری داشته است. در حکمت متعالیه ملاصدرا، مرگ نه به‌عنوان نابودی، بلکه ‌به عنوان مرحله‌ای از تحول وجودی نفس تبیین می‌شود که در پرتو اصل اصالت وجود، و نظریه معاد جسمانی،روحانی معنا می‌یابد. در این چارچوب، هویت نفس در عین دگرگونی نشئات وجودی محفوظ می‌ماند و اعمال انسانی، متناسب با شدت وجودی، در نشئه آخرت به‌صورت واقعیتی عینی تجسّم می‌یابند. در این راستا، دو نگاره از فالنامه تهماسبی و خمسه نوایی هند، به دلیل قرابت با موضوع روز داوری و نقش نفس در حیات اخروی انتخاب شده‌اند. این نگاره‌ها به دلیل بازنمایی بصری مشترکِ مفاهیم حشر، داوری و تجسّم اعمال، و در عین حال تفاوت در زمینه‌های دینی و فرهنگی انتخاب شده‌اند تا امکان بررسی تطبیقی چگونگی تجلّی مراتب وجودی نفس و سرنوشت اخروی انسان در سنت‌های تصویری متفاوت فراهم شود.سؤال پژوهش این است:چگونه می‌توان خوانشی مبتنی بر حکمت متعالیه از مراتب اخروی نفس را در این دو نگاره ارائه داد؟هدف پژوهش، تبیین ظرفیت این دو نگاره در بازنمایی سیر اخروی نفس و تجسّم اعمال بر مبنای مؤلفه‌های وجودشناختی، به‌ویژه اصل اصالت وجود در حکمت متعالیه ملاصدرا است. روش پژوهش تحلیلی و تطبیقی است و تحلیل آثار بر نسبت میان مراتب وجودی نفس، بدن اخروی و تجسّم اعمال با نشانه های موجود در دو اثر تمرکز دارد.یافته‌ها نشان می‌دهد، علی‌رغم تفاوت‌های زمینه ای، نگاره‌ها بر منطقی مشترک استوارند که در آن سرنوشت اخروی انسان نه بر پایه عوارض ماهوی، بلکه بر اساس شدت وجودی نفس رقم می‌خورد. این امر در فالنامه تهماسبی از طریق مسخ پیکره‌ها، شیءگونگی اعمال و تقابل نور و ظلمت صورت‌بندی شده، در حالی‌که در نگاره خمسه نوایی، تفاوت مراتب وجودی از طریق جهت‌گیری پیکره‌ها، تضاد نور و حذف نشانه‌های هویتی دنیوی بیان می‌گردد. </div> <div style="text-align: justify;"> The issue of death and the events that follow it has always been one of humanity’s fundamental concerns and has occupied a central position in religious, philosophical, and artistic traditions. In Islamic philosophy, death is not understood as annihilation, but rather as a stage in the existential transformation of the soul, which is interpreted through the principles of the primacy of existence and the theory of bodily-spiritual resurrection. Within this framework, the identity of the soul remains preserved despite its transition through different ontological realms, and human actions, corresponding to their existential intensity, become embodied as objective realities in the afterlife. In this context, two paintings from the Shah Ṭahmasp’s Falnama and the Indian Khamsa of Nava’i have been selected due to their thematic affinity with the Day of Judgment and the role of the soul in the afterlife. These paintings were chosen because they share a visual representation of concepts such as resurrection, judgment, and the embodiment of deeds, while simultaneously emerging from distinct religious and cultural contexts. This allows for a comparative examination of how the existential levels of the soul and the human being’s eschatological destiny are manifested within different visual traditions. The research question is: How can the eschatological levels of the soul in Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy be interpreted through the visual elements of the Day of Judgment in these two paintings? The aim of this study is to explain the capacity of these two artworks to represent the soul’s eschatological journey and the embodiment of actions based on ontological principles, particularly the principle of the primacy of existence in Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy. The research employs an analytical-comparative method, focusing on the relationship between the ontological levels of the soul, the eschatological body, and the embodiment of deeds in relation to the visual signs present in the two artworks.The findings demonstrate that, despite their contextual differences, the paintings are grounded in a shared logic in which human destiny in the afterlife is determined not by accidental or essential characteristics, but by the existential intensity of the soul. In the Shah Ṭahmasp’s Falnama, this idea is articulated through the transformation of figures, the objectification of deeds, and the contrast between light and darkness. In contrast, in the Khamsa of Nava’i, differences in existential levels are conveyed through the orientation of figures, the opposition between light and darkness, and the elimination of worldly markers of identity.</div> سیر اخروی نفس, نگاره روز داوری ,فالنامه تهماسبی,خمسه نوایی, حکمت متعالیه,اصالت وجود Eschatological Journey of the Soul, Day of Judgment painting ,Primacy of Existence (Aṣālat al-Wujūd), Shah Ṭahmasp’s Falnama,Khamsa of Nava’i,Transcendent Philosophy 0 0 http://ph.aui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2593-1&slc_lang=fa&sid=1 Fateme Yusuf Elahie فاطمه یوسف الهیه Elahie@art.uk.ac.ir 10031947532846008509 10031947532846008509 Yes Master student of research art, University of Shahid Bahonar, Kerman دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشگاه شهید باهنر کرمان Mojtaba Yazdanpanah مجتبی یزدانپناه Myazdanpanah51@uk.ac.ir 10031947532846008510 10031947532846008510 No Assistant Professor, Department of Architecture, University of Shahid Bahonar, Kerman استادیار، دانشکده معماری، دانشگاه شهید باهنر کرمان